In een zogenaamde Innovation Heat Map hebben onderzoekers aan de hand van 700 variabelen factoren blootgelegd die een regio tot een innovatieve regio doen uitgroeien. Om te beginnen heb je infrastructuur nodig, denk maar aan snelle internetverbindingen of wegen. En een stabiele overheidsomgeving, niet meteen iets waar wij in uitblinken. Als die ingrediënten aanwezig zijn, moet je als regio durven kiezen voor specifieke sectoren. Een goed recept is om eerst specialist te worden in een nieuwe sector en dan je focus te verbreden als regio.

‘Krimpende plas’ Antwerpen en ‘stille meren’ Gent en Brussel

Maar het verdict van het rapport voor Vlaanderen is hard. Antwerpen is volgens de onderzoekers een ‘krimpende plas’. Daarmee willen de onderzoekers aangeven dat de stad tussen 1997 en 2006 een negatieve groei van het aantal octrooien kende en dat slechts een betrekkelijk smalle basis van bedrijven tekent voor de economische vooruitgang van de regio. Een krimpende plas is een regio die er niet in slaagt het lijstje van zijn vernieuwers te verbreden en dus langzaam zakt in de waardeketen.

Gent valt in de categorie van de ‘stille meren’. Een traag groeiend innovatie-ecosysteem dat wordt geleid door een klein aantal grote bedrijven in een beperkt aantal sectoren. Brussel doet het in dezelfde categorie van stille meren nauwelijks beter. Opsteker is wel Brugge, dat verbaast met een octrooigroei van 7 procent, al blijft ook daar het aantal bedrijven zeer beperkt. Beerse met Janssen Pharmaceutica innoveert op zijn eentje evenveel als half Antwerpen of Gent. Op Europees vlak is het dus jaloers kijken naar steden als Eindhoven, Regensburg en Kiel, die de kroon spannen. Mondiaal blijft Silicon Valley als een rots in de innovatiebranding staan en komt er een rits Aziatische steden aanzetten als nieuwe toppers.

Negatieve vs positieve vrijheid

Het feit dat we te weinig octrooien registreren en een schamel aantal bedrijven oprichten, doet ons dus de das om. Op de vraag hoe het komt dat we zo weinig ondernemend zijn in ons land, heeft professor Leo Sleuwaegen van de KU Leuven een kort maar origineel antwoord: het is de schuld van Napoleon.

De consul, keizer en koning schonk ons niet enkel de meter, de codex en het Concordaat. Hij was ook de man die een verregaande en gestandaardiseerde bureaucratie in het leven riep. Het onderwijs en de staat werden geregisseerd door uniforme regels. En iedereen die een functie bekleedde, kende zijn strak afgelijnde takenpakket. Daarbinnen was iedereen vrij. Zo verspreidde Napoleon het concept van de negatieve vrijheid – bedacht door Hobbes en Locke – in heel Europa. Het idee dat je veilig bent zolang je binnen de lijntjes kleurt, sijpelde zo door in onze collectieve psyche. Dat moeten we dus omdraaien.

We hebben nood aan positieve vrijheid als ruggengraat van onze cultuur. Vlaanderen als innovatienatie vergt Vlamingen die uitgaan van hun eigen capaciteiten om iets te realiseren, zonder zich te verschuilen achter een woud van regeltjes. Een cultuur van positieve vrijheid introduceren is niet makkelijk na 230 jaar Napoleon, maar wel de opdracht van ouders, overheid en omgeving. Of zoals T.S. Eliot zei: we moeten niet dromen van voorschriften, reglementen en regels die zo volmaakt zijn dat niemand nog uit zichzelf dient te ondernemen.

Lorin Parys is voorzitter van Flanders DC. Hij schrijft deze column in eigen naam voor de krant De Standaard.

Tweet

4