Het is crisis en elke regering rukt zich de haren uit het hoofd om een krachtig antwoord te formuleren. Premier Leterme noemde dit de ergste recessie sinds de jaren dertig. En wanneer dat tijdperk geciteerd wordt, is een roep naar een New Deal nooit ver weg. De term bekt lekker en geeft de indruk dat het beleid doortastend optreedt. Een beetje zoals het Marshallplan ook in Wallonië een vlag is die een stevige relance moet dekken.

En dit idee leeft niet enkel bij ons. Aan de overkant van de plas vragen mensen zich luidop af of we binnenkort te maken krijgen met Franklin Delano Obama. President Franklin Delano Roosevelt was de vader van de New Deal. Hij is de geschiedenis ingegaan als de president die de Amerikaanse economie er weer bovenop heeft geholpen door een Keynesiaans investeringsprogramma op poten te zetten. Een pak overheidsuitgaven voor nieuwe wegen en scholen zou de economische motor weer op gang hebben getrokken. Maar de mythe dat de New Deal de werkloosheid wegwerkte en voor een heropleving zorgde, is even hardnekkig als onjuist. Dus onze politici zijn gewaarschuwd: de geschiedenisboeken tonen aan waarom een ‘New New Deal’ een slecht idee is.

Laten we beginnen met een paar positieve punten uit het historische plan te halen. Zo zijn er een aantal instellingen die uit de New Deal zijn voortgekomen die vandaag nog steeds bestaan. Een voorbeeld daarvan is de Amerikaanse beurswaakhond SEC -alhoewel die onder Bush meer weg had van een slapende poedel dan van een alerte pitbull. Ook de Amerikaanse ziekteverzekering en depositogarantie stammen uit die tijd. Maar terwijl de New Deal de crisis de wereld uit moest helpen, heeft het plan de recessie dieper, erger en langer gemaakt. Met investeringen in wegen, watervoorziening, scholen en elektriciteit dacht de president jobs te creëren. In werkelijkheid schiep hij een ramp. In 1936 verhoogde Roosevelt op de koop toe de belastingen. Het resultaat was een werkloosheid die weer steeg, van 14% tot 19% van de Amerikaanse bevolking in 1938. Op het einde van de New Deal zat 15% van de Amerikanen zonder job.

De echte heropleving van de Amerikaanse economie is te wijten aan de Tweede Wereldoorlog. In 1943 was plots minder dan 2procent van de Yankees werkloos en dat terwijl er 10miljoen werkende Amerikanen extra waren. Dat had te maken met de 12miljoen Amerikanen die in het leger dienden en de enorme vraag naar bevoorrading van de troepen. Het ironische is dat de Tweede Wereldoorlog eigenlijk een veel grotere New Deal betekende dan het plan van Roosevelt. Meer dan 40procent van het bnp ging immers naar oorlogsbestellingen en die kwamen grotendeels van de overheid. Nobelprijswinnaar Krugman zegt dat de New Deal niet faalde omdat het principe niet werkte, maar omdat er eenvoudigweg niet genoeg werd geïnvesteerd in overheidsprojecten. Bovendien was er een slechte afstemming tussen de regeringsniveaus. Terwijl de federale overheid investeerde, schroefden de lokale besturen massaal hun uitgaven terug. Klinkt bekend.

Wat is dan de les voor onze regeringen? Als een New Deal maar succesvol is als we 40procent van ons bnp door de overheid laten bestellen, dan is de conclusie duidelijk. Onze overheid heeft niet genoeg geld in kas om een dergelijke vraag te genereren. Alleen Europa kan zoiets. Dus moeten we er voor zorgen dat onze regeringen groen licht geven voor een aantal grote projecten die de privésector wil financieren. En een goede afstemming van het Europese, federale en regionale beleid kan ervoor zorgen dat de ene hand niet ongedaan maakt wat de andere doet.

Lorin Parys is voorzitter van Flanders DC, de Vlaamse organisatie voor ondernemingscreativiteit.
Dit artikel verscheen eerder in de krant De Standaard (04/12/08), als onderdeel van de wekelijkse columnreeks ‘De paradox van Parys’.

Tweet

0