Met het ineenstorten van Wall Street, Dexia en de terugkeer van de ASLK is het bestuderen van een ander systeem dan het pure kapitalisme of het Belgische model meer dan een leuke denkoefening. Na bijna een week Japan kan ik nauwelijks claimen het economische wonder dat Japan nog altijd is, helemaal te doorgronden. Maar ik ben wel geïntrigeerd geraakt door wat sommigen het meest socialistische kapitalistisch land van de wereld noemen. Japan heeft een van de kleinste overheden ter wereld, meer dan 67 miljoen werknemers, minder dan 4% werkloosheid en is de tweede grootste economie ter wereld. Verwacht wordt dat die economie dit jaar zal groeien met 2,8%. Of zeg maar het dubbele van waar wij en landen zoals Frankrijk op kunnen hopen. Daarbij komt dat Japanners net de Europese en Aziatische activiteiten van Bear Stearns hebben gekocht en dat investeringen uit het land van de rijzende zon de motor achter zijn de groei van China.

Klant is God

En toch heeft dit rijk een aantal schijnbare tegenstellingen die onze conventionele wijsheid over een succesvolle economie ondermijnen. De gouden regel dat je, als je eenmaal aangenomen bent, ook nooit meer vertrekt in een bedrijf is nog grotendeels intact. Iemand ontslaan gebeurt niet. Hoogstens krijg je een interessante functie op het eiland Sakhalin aangeboden. Oprotpremies zijn dus niet van toepassing in dit land. Met andere woorden, Herman Verwilst zou nog steeds de baas zijn bij Fortis mocht het zijn hoofdkwartier in Tokio hebben. Met die vaste benoeming in de privésector zou je dus een service van bedenkelijk allooi verwachten. Want wie doet er nu zijn best als hij toch zeker is van zijn job? Maar dat is duidelijk buiten de inwoners van deze natie gerekend. Iedereen doet zijn uiterste best om de baas en de klant te behagen. Niemand vertrekt naar huis voor al zijn werk af is. En als de klant in Belgenland koning is, dan is ie God in Japan. Een aankoop van vijf euro wordt met plezier ingepakt. En dat gaat gepaard met zoveel papier en personeel dat je best vijftien minuten uittrekt om het hele ritueel gade te slaan. Heb je een parkeergarage met drie parkeerplaatsen, dan horen daar evenveel parkeerwachters bij. En ga je naar de kapper, dan is de massage in de prijs begrepen.

Lage loonkosten

Een staat met een arbeidsmarkt die allesbehalve flexibel te noemen is en die toch een bijzonder lage werkloosheid voortbrengt? Het kan, in Japan. Dat raadsel wordt makkelijk verklaard wanneer je in de verschillende wijken die Tokio met zijn 20 miljoen inwoners rijk is, ronddwaalt. Overal vind je vijf keer meer personeel in de winkels dan bij ons. Dat komt doordat winkelwerknemers hier minder dan tien euro per uur verdienen. En ook de ceo doet zijn duit in het zakje. Voor het debat over de verloning van topmanagers kunnen sommigen hier inspiratie opdoen. Gemiddeld verdient het hoofd van een bedrijf maar zes keer meer dan een startende bediende in zijn onderneming. De belastingen op bedrijven en personen zijn hier zo laag dat Japanners met plezier betalen. Zo vertelde een kennis me dat zijn schoonvader elk jaar geniet wanneer hij met zijn bedrijf het certificaat van goede belastingbetaler ontvangt. Iedereen werkt immers mee aan het groot maken van het land. Bijna iedereen is het ook eens over de richting die het land uit moet, daar getuigt de tot voor kort complete hegemonie van de politieke partij LDP van.

Westers model

Met zulke puike prestaties, en het verschuiven van het economische zwaartepunt van de wereld naar Azië, zou enige culturele zelfverzekerdheid zeker op zijn plaats zijn. Maar niets is minder waar. Het vreemde is dat dit land vooral één wens blijkt te hebben: onze Westerse cultuur imiteren. Zo heeft Japan een groot aantal modelabels en innoverende winkeliers. Jammer genoeg boeken ze hier vooral succes wanneer ze een faux French idioom aannemen of zichzelf een Engelse naam aanmeten. De muziek die in winkelcentra door luidsprekers schalt is Engels. En afgaande op de modecatalogen en reclamepanelen zou je haast vergeten dat je in een Aziatische stad rondwandelt. Elk gezicht dat je van op een reclamebord aankijkt is een Westers model.

Een land vol tegenstellingen maar met een paar bijzondere lessen voor ons. Zoals dat het mogelijk is om een voorspoedig land te bouwen met een plek voor iedereen in zijn ondernemerschap, zolang we een paar slimme regels maken voor een sterke economie en een visie ontwikkelen die door iedereen gedragen wordt. In combinatie met een cultuur die enkel het beste als goed genoeg beschouwt blijkt dat immers een recept voor succes.

Lorin Parys is voorzitter van Flanders DC, de Vlaamse organisatie voor ondernemingscreativiteit. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

Tweet

3