Er zijn weinig boeken waarvan ik kan zeggen dat ik ze twee keer heb gelezen. Al helemaal niet van boeken met het turfkaliber van Ulysses, het modernistische meesterwerk uit 1922 van James Joyce. Er zijn weinig boeken waarvan ik kan zeggen dat ze iets fundamenteel aan mij hebben veranderd. Dit boek dus wel.

Ulysses vertelt het verhaal van Leopold Bloom en de dag 16 juni 1904. We zijn in Dublin. Ulysses verwijst los-vast naar de bekende sage van Homerus en de held Odysseus die na de Troyaanse oorlogen een zwerftocht van tien jaar opzet. Leopold Bloom’s zwerftocht door Dublin duurt één dag maar is mede door die kruisverwijzingen complexer dan je na de eerste lezing doorhebt. En na de tweede lezing. Waarschijnlijk ook na de derde.

Het boek doet ook vandaag nog modern aan. Net zoals de schilderijen van modernisten vandaag nog modern aandoen, ook al zijn ze meer dan een eeuw oud. Malevitsj, Dada, Der Blaue Reiter. Joyce vertelde dat hij de structuur, het verhaal, de verwijzingen, de humor met opzet zo ingewikkeld had gemaakt zodat professoren in de komende eeuwen zouden blijven spreken over wat hij nu net had bedoeld.

Ulysses is elitair. Hautain misschien. Als boek. Als keuze. Je krijgt het niet voor niets. Voor ik het boek twee keer las, heb ik enkele pogingen moeten doen. Twee, drie hoofdstukken. Ik was toen nog te jong om grotemensenboeken te lezen denk ik nu. Elk hoofdstuk heeft een andere verhaal- en schrijfstijl, vertelperspectieven verschuiven, verspringen. De taal is hard gesneden en dan weer vloeiend.

Die taal is wat ik bedoel met ‘boeken die iets fundamenteel aan mij hebben veranderd’. Ulysses lezen heeft mijn schrijven veranderd. Misschien heeft het boek mij pas echt aan het schrijven gekregen. Joyce heeft me meer geleerd dan een cursus ooit had kunnen doen. Er is maar één regel en dat is dat er geen regels zijn. Een zin behoeft geen werkwoord. Als als dat zo uitkomt. Punten en komma’s zet je als jij daar zin in hebt.

Tweet

2