Vijftig visies — De creatieve sector kijkt vooruit: wat na corona?

Is de coronacrisis een gamechanger voor de creatieve sector? Flanders DC geeft het woord aan vijftig experts actief in verschillende sectoren, zoals design, mode, games, muziek, audiovisuele industrie en gedrukte media. Hoe kijken zij vooruit? Welke nieuwe businessmodellen, processen, structuren, ideeën en werkwijzen mogen of zullen volgens hen het daglicht zien?

Op deze pagina lees je de visie van Joannes Vandermeulen.

De menselijke impact op de aarde heeft zulke proporties aangenomen dat we ons in de nesten aan het werken zijn. De covidcrisis was onze eigen fout. De sociobioloog Edward O. Wilson zei ‘We hebben paleolithische emoties, middeleeuwse instellingen en de technologie van goden’. Wij kunnen wonderlijke dingen produceren, maar ons instinct zegt ons om die dingen ook allemaal in bezit te nemen, en liefst zoveel mogelijk. Daarbij is de verwevenheid van ons socio-economische systeem moeilijk te vatten voor de gemiddelde mens en makkelijk te manipuleren door bad actors.

Joannes Vandermeulen

Joannes Vandermeulen

Ik heb dit probleem eventjes aangekaart bij mijn dochter Helene en een vriendin Zoya, erg benieuwd hoe zij hier tegenaan kijken. Ze erkennen de ernst van de situatie, maar voelen zich hulpeloos en opgezadeld met een probleem dat zij niet veroorzaakten. Toch willen ze hun verantwoordelijkheid nemen, maar denken niet dat ze hetzelfde mogen verwachten van anderen die niet hun comfort delen; in overlevingsmodus kun je je niet veroorloven om op lange termijn te denken en heel de wereld voor ogen te houden. 

Ze zien verder een dubbelheid: de mens heeft het nooit zo goed gehad, maar onderging nog nooit zulke grote dreigingen. Rechtvaardigheid is een grote zorg. Ze vertrouwen er niet op dat de ‘hogere machten’ aan het welzijn van de wereld denken in plaats van aan hun eigen welvaart. Ze vrezen misbruik en valse greenwashingboodschappen. Ze begrijpen de complexiteit van het probleem; ik hoorde hen nooit zeggen: “Het volstaat om …”. Hoe kan een ontwerper hierop antwoorden?

De vraag naar de toekomstige rol van de creatieve sector is op zijn plaats. Het was inderdaad onze creativiteit die ons in de eerste plaats in de problemen bracht; de homo sapiens onderscheidt zich door intenties te vormen en uit te voeren (‘designs’) waarmee hij de wereld naar zijn hand zet. Totdat het uit de hand loopt, natuurlijk.

“Met systemisch ontwerp kunnen ontwerpers problemen zoals de klimaatcrisis begrijpen en interventies voorstellen om de boot te keren.”

Joannes Vandermeulen,

oprichter van ontwerp- en adviesbureau Namahn

Een van de dingen die we kunnen doen is het besef doen groeien dat we maar één kwetsbare wereld hebben. We brengen sterke verhalen, verzinnen strakke symbolen en zetten heldere visualisaties uit waarmee we anderen in hart en geest kunnen overtuigen. Zo helpen we ‘moraliteit+’ te ontwikkelen, waarbij we de hele wereld meenemen op een tijdschaal van eeuwen en millennia. Vliegschaamte toonde de weg.

Als ontwerpers kunnen we gebruikmaken van behavioural economics om mensen ethisch te manipuleren tot ecologisch gedrag. Kleine duwtjes hebben hun plaats naast instinctieve of aangeleerde moraliteit, financiële stimuli en wettelijke voorschriften. Een nieuwe verschijning in het creatieve vak is systemisch ontwerp, waarmee ontwerpers problemen zoals de klimaatcrisis kunnen begrijpen en interventies voorstellen om de boot te keren. Systemisch ontwerp brengt design thinking en systeemtheorie samen (www.systemicdesigntoolkit.org). 

Een systemische bril stelt de ontwerper in staat om vorm te geven aan overheidsbeleid (policy design) en dus aan een nieuwe wereld. Zoals Mariana Mazzucato aangeeft, is het bij de overheid dat het staat te gebeuren. Ons verzamelinstinct heeft zijn equivalent in ontwerp. Uit een recent artikel in Nature blijkt dat proefpersonen in hun poging om problemen op te lossen de neiging hebben om elementen toe te voegen in plaats van die te verwijderen, ook al vraagt dat meer inspanning en is het ontwerp minder doeltreffend. Administratieve vereenvoudiging, ‘less is more’. En Marie Kondo kunnen we het best meenemen in discussies over het soort groei dat kapitalisme nodig heeft. Kunnen we zakelijke modellen ontwerpen waar ‘minder’ de grootste deugd is?


Wie is Joannes Vandermeulen?
Joannes Vandermeulen is oprichter van Namahn, een bureau voor het mensgericht ontwerp van producten, diensten en strategieën. Hij werkt in de verkoop en werkt aan allianties. Persoonlijk engageert hij zich in lokale kwesties (kansarmoede) en globale problemen (toekomstige crisissen).