Vijftig visies — De creatieve sector kijkt vooruit: wat na corona?

Is de coronacrisis een gamechanger voor de creatieve sector? Flanders DC geeft het woord aan vijftig experts actief in verschillende sectoren, zoals design, mode, games, muziek, audiovisuele industrie en gedrukte media. Hoe kijken zij vooruit? Welke nieuwe businessmodellen, processen, structuren, ideeën en werkwijzen mogen of zullen volgens hen het daglicht zien?

Op deze pagina lees je de visie van Philippe Van Cauteren.

De pandemie is in zekere zin een cadeau. Omdat niemand eraan ontsnapt. De crisis zorgde voor nieuwe kansen en bracht innovaties en plannen in een stroomversnelling. En ze geeft ons de mogelijkheid om niet in oude gewoontes terug te vallen, maar een andere weg te kiezen: zorgzamer voor elkaar en met een open blik.

Philippe Van Cauteren

Philippe Van Cauteren © Thomas Sweertvaegher

In onze buurlanden gaan de musea nu pas voorzichtig weer open. Ik prijs mij gelukkig dat wij al langer publiek mogen ontvangen. Dat we door de overheden erkend worden als essentieel in de samenleving, naast de voedingswinkels en tuincentra, is voor mij een groot compliment. We merkten dat trouwens ook bij de heropening: mensen waren enthousiast, opgelucht, ontroerd zelfs. We trokken daarnaast een heel nieuw publiek aan, en ik hoop dat we die trend kunnen voortzetten.

Nog een mooi gevolg van de crisis is dat we bij het S.M.A.K. sterker inzetten op lokale kunstenaars, dat we iets meer terugkeren naar de kern van een stedelijk museum. Zonder de rest van de wereld uit het oog te verliezen. Ons werkterrein is per definitie globaal. En uiteraard zorgde het virus voor een digitale stroomversnelling. Daarmee bereiken we met onze lezingen plots een veel breder en internationaler publiek van curatoren, kunstenaars en andere geïnteresseerden.

Cultuur is dan ook een van de belangrijkste troeven van een samenleving. Kunstwerken van bij ons reizen moeiteloos de wereld rond en overleven generaties. Bedenk hoe wij naar geschiedenis kijken. De vijftiende eeuw staat in de eerste plaats voor Van Eyck, Leonardo da Vinci, de Sint-Baafskathedraal. Op dezelfde manier zullen latere generaties terugkijken naar onze tijd, door kunst en cultuur. Maar over zoveel jaar zal niemand de jaren twintig associëren met Maggie De Block en haar ‘blijf in uw kot’.

“Dat we door de overheden erkend worden als essentieel in de samenleving  is voor mij een groot compliment.”

Philippe Van Cauteren,

S.M.A.K.-directeur

De pandemie zorgde met andere woorden voor nieuwe kansen, maar was tegelijk een waarschuwing, een oproep om zorgzamer met elkaar om te gaan – intergenerationeel en intercultureel. Het laatste jaar hebben we op een heel enge manier naar de wereld gekeken: het ging altijd over cijfers. Aantal besmettingen, opnames in het ziekenhuis en sterftes, alsof het voetbaluitslagen waren. Stegen de cijfers? Dan volgden er hysterie en verstrengingen. Daalden de cijfers? Dan was er opluchting. Hét symbool voor het rijk der vrijheid was het moment dat de terrassen weer opengingen. Uiteraard heb ik ook genoten van mijn eerste terras. En ik wil in geen geval stenen gooien naar wetenschappers of politici. Maar de pandemie toont voor mij wel hoe beperkt onze blik is. We lijken de samenleving achter de cijfers te vergeten, en hoe alles met elkaar verbonden is. Een heel jaar negeerden we de jongeren en werd er angst gezaaid in de media. De crisis voedde de sociale revolutie, met onder andere een grotere kloof tussen arm en rijk en nog grotere leerachterstanden voor wie voordien al moeilijker mee kon.

We staan voor grote uitdagingen: ecologie, migratie, onderwijs, emancipatie. Als het over de crisis gaat, gaat het vaak over de terugkeer naar het oude normaal, naar het leven vóór maart 2020. Wel, ik hoop vanuit het diepst van mijn hart dat dat niet zo is. Ik hoop dat onze samenleving zich ontpopt als iets nieuws. In plaats van in onze oude gewoontes terug te vallen, moeten we verder en anders durven te kijken, holistischer – tenslotte is alles met elkaar verbonden.

Voor mij heeft het onderwijs een belangrijke mobiliserende factor. Niet zoals we het nu kennen: een opleiding tot efficiënte, productieve en in de pas lopende wezens. Maar met een veel ruimere blik en met samenwerkingen van klein tot groot over sectoren heen. Ik nodig scholen uit om hier in het museum les te geven. Geen kunst, maar biologie, wiskunde en wetenschap. Laat het onderwijs van bij het begin veel nauwer samenwerken met bedrijven, sociale organisaties, wetenschappers. Laat kinderen meedenken, kritisch denken en participeren in de wereld waarin ze leven. Scherm de wereld van de jongeren niet af, gooi de wereld open. Of zoals de Braziliaanse pedagoog Paulo Freire ooit schreef: ‘Verander de wereld niet. Verander de mensen die de wereld zullen veranderen’.