Vijftig visies — De creatieve sector kijkt vooruit: wat na corona?

Is de coronacrisis een gamechanger voor de creatieve sector? Flanders DC geeft het woord aan vijftig experts actief in verschillende sectoren, zoals design, mode, games, muziek, audiovisuele industrie en gedrukte media. Hoe kijken zij vooruit? Welke nieuwe businessmodellen, processen, structuren, ideeën en werkwijzen mogen of zullen volgens hen het daglicht zien?

Op deze pagina lees je de visie van Tim Verheyden.

Begin april 2020 schrijft columnist Charlie Warzel in The New York Times een opiniestuk over een van de beste wapens tegen COVID-19: betrouwbare informatie. En net dat staat vandaag nog altijd onder druk. Meer dan ooit is de coronacrisis de perfecte storm voor desinformatie om te groeien en te bloeien. In een tijd dat technologie ons zou moeten verbinden en verrijken met informatie, speelt een virus in onzekere en onwetende tijden ons meer dan ooit uit elkaar en brengt het ons in de war.

Tim Verheyden

Tim Verheyden

Bij VRT NWS zagen we het vanaf de eerste rij gebeuren: de valse verhalen over het virus tierden welig en mensen mailden ons vaak met de vraag om (valse) claims over de oorsprong, de mogelijke schade en de medische behandeling van het virus, verspreid in berichtjes, mails en posts op sociale media te duiden of te weerleggen. Honderden zogenoemde factchecks deden we in de eerste maanden van de crisis. Ook vandaag is onze rubriek ‘Check’ een wezenlijk onderdeel van de journalistiek die we doen: valse verhalen bekampen met de waarheid.

Al is dat in deze crisis geen evidentie. Journalisten, maar evenzeer wetenschappers en overheden worstelen met wat we feitelijk, maar ook filosofisch, kunnen omschrijven als ‘de waarheid’. Warzel omschrijft het als ‘de propaganda van vandaag is de waarheid van morgen’. De waarheid vandaag, kan morgen weer fout zijn. En omgekeerd. 

Net als het virus, evolueren de feiten en de ‘waarheid’, omdat ook wetenschappelijk onderzoek evolueert. In een periode waarin we op zoek zijn naar duidelijke en pasklare antwoorden, is het uitblijven van die antwoorden voor veel mensen een grote worsteling. 

Ook experts, academici en mensen met een geloofwaardige titel als dokter of professor voor hun naam spreken elkaar tegen in de reguliere media en rollen bij momenten via allerhande open brieven al vechtend over de straatstenen.

Wie kan dit nog volgen? Wie of wat moeten we geloven? We zijn in de war. En niet alleen over het coronavirus staan de feiten nog altijd onder druk.

Informatie krijgen we niet meer alleen via de klassieke media. Gelukkig maar. Het wereldwijde web is een toegangspoort naar oneindig veel waardevolle informatie. Of zou dat kunnen zijn. Want in een online wereld die voornamelijk beheerst wordt door enkele grote spelers, bepalen algoritmes meer dan ooit wat we lezen en zien. We kunnen die algoritmes als gebruikers bekampen door actief zelf veel meer bronnen te raadplegen. Maar de tijdslijnen van de sociale media hebben voor miljoenen mensen de voorbije jaren op een of andere manier structuur gegeven aan de overload aan online-informatie, die daarom niet altijd juist is.

Op die sociale media zijn vaak ook kritische stemmen te horen die andere informatie brengen dan wat er in de kranten te lezen valt of op televisie te zien is. En die stemmen winnen aan populariteit door alternatieve waarheden te verspreiden. Die klinken aantrekkelijk voor een deel van het publiek dat het geloof is verloren in de media en de wetenschap.

“De waarheid vandaag, kan morgen weer fout zijn. En omgekeerd.”

Tim Verheyden,

journalist

Die kritische stemmen klinken aantrekkelijk, omdat ze zogezegd nieuwe inzichten brengen. ‘Nieuws’ zeg maar, informatie die mensen niet zien in de klassieke media (omdat het vaak niet waar is), wat het wantrouwen tegen die media bij sommigen ook nog eens vergroot.

Vaak zitten ze in de hoek van pseudo-experts, antivaxers of complotdenkers. 

“Wat bindt ons als mensen? Wat structureert ons als maatschappij? Wat maakt dat wij mensen kunnen overleven? Kennis. De overdracht van kennis. En die kennisoverdracht staat onder druk door een overvloed aan desinformatie.” Zo formuleerde de Israëlische filosoof Yuval Noah Harari een van de uitdagingen aan het begin van de coronacrisis.

Het is de taak van de grote technologiebedrijven om zelf het evenwicht te herstellen tussen de vrijheid van meningsuiting en de strijd tegen leugens. Zonder in een klimaat van censuur te vervallen. Dat is de uitdaging voor Silicon Valley. De voorbije vijftien jaar hebben de grote socialmediabedrijven mee structuren geschapen waarbinnen wij met zijn allen massaal communiceren en de wereld zien. Het systeem is deels kapot en moet hersteld. 

Ook voor mediabedrijven zijn er door de coronacrisis veel mogelijkheden. Meer dan ooit verlangen mensen naar diepgravende verhalen en (onderzoeks)journalistiek. Naar inzichten in deze meer dan ooit veranderende wereld. Maar evenzeer naar transparantie. Want in een wereld vol met fake news is het meer dan ooit belangrijk om het vertrouwen te blijven krijgen – en ook terug te winnen – van onze lezers, luisteraars en kijkers. 

Vertrouwen kunnen we verder uitbouwen door nog meer inzichten te geven in hoe journalistieke verhalen worden gemaakt. Waarom maken we bepaalde keuzes? 

We moeten ook fouten durven toe te geven, en erkennen dat we als media bijvoorbeeld in het begin van deze crisis niet alles hebben zien aankomen of niet de juiste stemmen hebben geraadpleegd. Daarnaast moeten we zelf nog meer durven in te zetten op technologie door mensen met elkaar te verbinden op onze platformen, en meer diverse stemmen laten horen. 

Deze coronacrisis is meer dan een gezondheidscrisis. Het is een maatschappelijke crisis zoals nooit tevoren en er zijn meer dan ooit stemmen en verhalen die gehoord en verteld moeten worden. De coronacrisis zal een kantelmoment blijken in onze moderne geschiedenis. Journalistiek kan een leidraad zijn in die maatschappelijke uitdagingen en is een noodzakelijk tegengif tegen de groeiende desinformatie.


Wie is Tim Verheyden?
Tim Verheyden is journalist en reportagemaker bij VRT NWS en Canvas. Hij focust de laatste jaren op de invloed van technologie en sociale media op de mens en maatschappij.